Stromingen Structuralisme
De groep architecten van deze stroming wordt ook wel de Forum-groep genoemd naar het gelijknamige tijdschrift. Zij verzetten zich tegen de ideeën van het Nieuwe Bouwen, die volgens hen resulteren in te eenvormige en te grootschalige, anonieme gebouwen. Ze hebben meer aandacht voor de maatschappelijke effecten van het ontwerp en de menselijke maat. Dit laatste wordt geïllustreerd door bijvoorbeeld de vele ontwerpen voor kinderen in deze sijl van onder meer Aldo van Eyck en Herman Hertzberger. De eerste ontwierp honderden speelplaatsen in Amsterdam. Herman Hertzberger ontwierp tientallen scholen.
Kenmerken van het structuralisme zijn dat de gebouwen zijn opgebouwd uit een aantal, veelal dezelfde, kleinere eenheden. De kleinste eenheden zijn terug te voeren op de menselijke maat. De gebouwen hebben vaak een opbouw die doet denken aan een soort dorp of kleine stad. De projecten hebben meestal een decentrale opbouw, collectieve ruimtes en meerdere ingangen. De constructie is vaak zichtbaar. De projecten zijn vaak voorbereid op toekomstige uitbreidingen, dit kan door meer dezelfde elementen aan het gebouw te koppelen. De kubusvorm wordt veel gebruikt in het structuralisme. Architecten als Aldo van Eyck en Piet Blom laten zich inspireren door primitieve culturen.
Ook in de stedenbouw werd kleinschaligheid geïntroduceerd. Woonwijken kregen weer veel grondgebonden woningen met hellende daken grenzend aan het woonerf. Deze dolhofachtige wijken worden tegenwoordig ook wel bloemkolenwijken genoemd.
Voor de repeterende bouwdelen waren prefab betonelementen geschikt. Ze werden dan ook veelvuldig toegepast. Zo zijn de betonnen daken van het Burgerweeshuis van Aldo van Eyck uit prefab betonelementen gemaakt.
Door de steeds strengere isolatie-eisen in Nederland werd het steeds lastiger gebouwen volgens de principes van het structuralisme te realiseren. Bovendien vroegen eisen van beveiliging en overzichtelijkheid om een meer centrale opbouw van gebouwen. De inspringingen met duistere hoeken en de decentrale opzet met meerdere ingangen die in het structuralisme voorkomen voldeden niet meer. Ook het idee dat gebouwen in dezelfde structuur eenvoudig kon worden uitgebreid werd nauwelijks in praktijk gebracht. Zo werd bijvoorbeeld Centraal Beheer in Apeldoorn in de jaren negentig van een nieuwe centrale entree voorzien volgens nieuwe inzichten.
Architect Hertzberger omschrijft het Structuralisme ruimer: "Structuralisme gaat over het onderscheid tussen een kader of structuur met een lange levenscyclus en een invulling met een minder lange cyclus".
Twee van de weinig buitenlandse voorbeelden die grote overeenkomsten hebben met het structuralisme zijn het "Habitat"-project (1967) in Montreal van Moshe Safdie en de Nagakin Capsule Tower (1972) van metabolist Kisho Kurokawa. Ook zijn er in Denemarken en Duitsland enkele structuralistische gebouwen gerealiseerd. De stroming heeft overeenkomsten met de ideeën van de Amerikaanse architect Louis I. Kahn, die ook ruimtestructurerende constructies toepast.
Architecten: Aldo van Eyck, Piet Blom, Herman Hertzberger, Joop van Stigt, Jan Verhoeven (1926-1994), Wim Davidse, Leo Heijdenrijk en Benno Stegeman.
Referentieprojecten
Literatuur
Het structuralisme in enkele kantoorgebouwen - kanttekeningen bij twee ministeries en het PEN-complex
W.J. van Heuvel - Architectuur en Bouwen - 1985-1
|
Structuralisme in de Nederlandse architectuur
Wim J. van Heuvel - NAi Uitgevers - 1992
|
De Kritiese jaren zeventig
Martien de Vletter - 2004
|
Reageer op dit artikel
|
